جهان بالاست . امّا طرفداران عقول عشره علاوه بر اين كه يك پايهء فرضيّهء خود را از هيأت « بطلميوس » گرفته‌اند - كه بطلان آن امروز از مسلّمات است - پايهء ديگر را بر بعضى از قواعد عقليّه ، ( قاعدهء « الواحد لا يصدر منه الّا الواحد » ) كه اينجا جاى شرح آن نيست ، گذارده‌اند . از آنجا كه اين قاعده از نظر بسيارى از دانشمندان فاقد دليل كافى است ، پايهء ديگر آن نيز بىاعتبار خواهد شد . ( دقّت كنيد ) « 1 » 4 - منظور از آسمانهاى هفتگانه چيست ؟ نه تنها در خطبهء مورد بحث و بعضى ديگر از خطبه‌هاى نهج البلاغه ( خطبهء 211 ) ، بلكه در متن قرآن مجيد نيز سخن از « سماوات سبع » ( آسمانهاى هفتگانه ) به ميان آمده است . « 2 » در ميان دانشمندان قديم و جديد براى آسمانهاى هفتگانه تفسيرهاى گوناگونى ديده مىشود كه اين جا ، جاى بحث همهء آنها نيست و از ميان آنها اين تفسير ، صحيح‌تر به نظر مىرسد كه منظور از آسمانهاى هفتگانه همان معنى واقعى كلمه است ، آسمان به معنى مجموعه‌اى از ستارگان و كواكب عالم بالا و منظور از عدد هفت همان عدد معروف است نه عدد تكثير به معنى بسيار ، منتهى از

--> ( 1 ) مرحوم « خواجه نصير الدين طوسى » در « تجريد الاعتقاد » اشاره به دلايل پنج‌گانهء فرضيّه عقول عشره كرده و همه را نادرست مىشمرد و در يك عبارت كوتاه مىگويد : « و ادلّة وجوده مدخولة » - براى توضيح بيشتر ، به كلام خواجه و كلام علامه حلّى در شرح آن مراجعه فرماييد . ( 2 ) جالب اين كه در هفت آيه از قرآن ، اشاره به « سموات سبع » شده است . ( بقره ، آيهء 29 ، اسراء 44 ، مؤمنون 86 ، فصّلت 12 ، طلاق 12 ، ملك 3 و نوح 15 ) در بعضى از آيات نيز با تعبيرات ديگرى به آن اشاره شده است .